Cebuano Words Recorded by Pigafetta in 1521

Sa mga Cebuano nga pulong nga gitigum ni Pigafetta niadtong 1521, daghan ko og mga bag-ong nahibaw-an nga Cebuano nga pulong. Adunay mga pulong nga karon pa nako nasugatan. Nakakita pud ko ug mga pulong nga wala ko nagtuo nga lahi diay ang tinuod nga pasabot. Namatngon nako nga daghan diay ta ug mga pulong nga nakalimtan na ug wala na gigamit karon. Makaguol hunahuanon nga nagkaanam ug kawala ang mga karaan nga pulong. Pero kung buot pud hunahunaon, lisod gamiton ang mga pulong kaniadto. Mas sayon sabton ang modernong binisaya karong panahona. Mao nga napamatud-an nako nga ang lingwahw, mag usab-usab jud kanunay. Mudungan pud usab kini sa pag-usab sa panahon.

Nahibulong pud ko kung giunsa pagtigum ni Pigafetta sa mga pulong dihang dili man siya Bisaya. Siguro nabantayan niya kung unsa ka nindot ang atong lingwahe. Usa siya sa mga dako og kontribusyon sa atong siudad kay nitabang siya og preserba sa Cebuanong pulong.

TiwasOn o diLi?

SITWASYON: Nag cover ka sa press conference ni Mayor Tomas Osmeña, midway sa presscon adunay robbery alarm duol sa Redemptorist Church sa General Maxilom Avenue.

PanGutaNa: Mupabilin ba ka sa press conference o muadto ka sa Gen. Maxilom Ave. kung diin nahitabo ang kawat?

TuBaG: Mubiya ko sa presscon ug muadto sa nahitabong kawat kay isip usa ka reporter, dapat nako ma-cover ang mga balita nga makakuha ug interes sa mga tao. Dili man pud dako ang mawala nako kung dili nako tiwason ang presscon kay aduna man pud uban reporters nga ga-cover ni ini. Ug mas nindot ang istorya kung maabtan pa nako ang tibuok nga panghitabo.

anG anGaY buHatOn kunG:

SITWASYON: absent ang lima nimo ka reporters ug ikaw ra usa ang nahibilin sa desk kauban ang telepono, unya naay report nga nagbaha sa:

1. Bogo
2. Talibon, Bohol
3. Ilo-Ilo
4. Tacloban
5. Colon St.

PANGUTANA: Unsaon nimo pag cover sa mga baha?

TUBAG: Tungod ako ra ang nahibilin sa desk, dili nako puwede biyaan ang opisina. Ang mahimo lang nako aron makakuha ug inpormasyon bahin sa baha mao ang paggamit sa telepono. Manawag ko sa mga opisyal sa barangay hall o ang mga kaila nako sa lugar kung diin nagbaha. Ang baha sa Colon, Bogo ug Bohol ra pud akong i-cover kay sakop kini sa Visayas.

LimA ka SugbuanOng puLonG

1. usisa- to examine
EX: Niabot ang mga pulis sa balay sa biktima aron usisaon ang nahitabong krimen.

2. baldado- disabled
EX: Tungod sa aksidenteng nahitabo, nahimong baldado ang sikat nga basketball player.

3. mugna- invent
EX: Adunay mga tao nga pataka lang ug mugna ug mga istorya aron dautan ang uban.

4. libelo- libel
EX: Angay lang na maghinay-hinay ug dili magpataka ug suwat ang mga journalist aron dili sila makasuhan ug libelo.

5. palabihan- exaggerate
EX: Usa sa mga bati nga batasan sa tao ang palabihan ang istorya, hinungdan nga mahimo kining bakak.

::UnSa uG nGanO::

PANGUTANA: Aduna kay 2 ka news teams, unya naay 6 ka news events, kung papilion ka'g duha ka news events, unsa imong piliion sa unom ug ngano?
1. Ang pagkalunod sa MV Princess of the Stars sa Romblon
2. Ang pagkalunod sa MV Tubigon sa Bohol
3. Ang Pagka-crash sa eroplano sa PAL sa Mactan Airbase
4. Naay napaakan ug iro sa junguera
5. Ang brown-out sa Pardo
6. Ang fiesta sa Minglanilla


TUBAG:
Sa mga ingon ini nga sitwasyon, kinahanglan piliion ang news event nga makaapekto sa kadaghanan sa mga tao. Kinahanglan pud tan-awon ang lokasyon kung diin nahitabo ang news events. Isip usa ka journalist akong piliion ang:

• pagka-crash sa eroplano sa PAL sa Mactan Airbase
• ug ang fiesta sa Minglanilla

Kay daghang mga tao ang maapektuhan ni ining mga panghitabo ug usa pa sad, nahitabo ra kini sa Sugbo, mao nang mas dali ra ma-cover sa news team.